Η
Κοκκινίτσα, ο Λαδένιος, ο Λεμόνιας, η Φραουλίτσα, ο Βουτυρένιος, η
Μηλίτσα, η Λορέττα, ο Σοφός, ο Καφεδένιος,η Κοχυλούλα,η Μπλεμουδίτσα,ο Μπανάνας, ο Φασόλας είναι λίγα από τα ντενεκεδάκια
μας που ζουν στην πιό όμορφη χώρα των παραμυθιών...σ αυτήν της
Ντενεκεδούπολης και όλη μέρα σκαρφίζονται ιστορίες, παραμύθια, παιχνίδια
ώσπου μια μέρα....
Μια μέρα όλα αλλάξαν ...αφού ένας κακός και παράξενος αρχηγός ήρθε στην πολιτεία τους και δεν τους άφηνε να ζήσουν όπως ήθελαν... Διέταζε συνέχεια και δεν μπορούσαν πια να κάνουν πράγματα μαζί.... Δεν τα άφηνε να τρώνε ότι ήθελαν, Δεν μπορούσαν να ζωγραφίσουν Δεν μπορούσαν να παίζουν τα παιχνίδια που ήθελαν δεν μπορούσαν να πάνε βόλτα μαζί δεν μπορούσαν να χορεύουν μαζί δεν μπορούσαν να τραγουδούν μαζί
και η ζωή τους ήταν πια διαφορτεική.Ετσι αποφάσισαν να πάνε να του πουν πως δεν τον θέλουν και να φύγει από την χώρα τους. Αυτός όμως δεν ήθελε κι έτσι αποφάσισαν να τον κάνουν πίτα .... Από τότε μόνο η Ελευθερία, η Δημοκρατία και η Χαρά ζουν και υπάρχουν στην μικρή ντενεκεδένια πολιτεία ...
( Διασκευή από το παραμύθι της Ευγενίας Φακίνου , Ντενεκεδούπολη , όπως περίπου παρουσιάστηκε στην γιορτή μας την Παρασκευή 15 Νοεμβρίου του 2013...)
Καθαρή Δευτέρα ....Γιατί την λέμε έτσι; -Γιατί η μαμά πλένει τα ρούχα μας την Δευτέρα -Γιατί καθαρίζουμε τα σπίτια μας -Γιατί φοράμε καθαρά ρούχα -Γιατί πάμε στη θάλασσα -Γιατί πετάμε χαρταετό -Γιατί καθαρίζουμε τα μαλλιά μας -Γιατί πάμε στην εξοχή -Γιατί ...δεν ξέρω κυρία ... Τι είναι λοιπόν η καθαρή Δευτέρα; Είναι η αρχή της νηστείας των Χριστιανών που διαρκεί 50 μέρες μέχρι την ημέρα του Πάσχα.Ονομάστηκε έτσι γιατί οι Χριστιανοί "καθαρίζονταν" πνευματικά και σωματικά...Προήλθε από τη συνήθεια που είχαν οι νοικοκυρές το πρωί της
ημέρας αυτής, να πλένουν με ζεστό νερό και στάχτη όλα τα μαγειρικά
σκεύη, ως “ημέρα κάθαρσης”. Στη συνέχεια τα κρεμούσαν στη θέση τους όπου
και παρέμεναν μέχρι τη λήξη της νηστείας.. Κείνη την ημέρα γιορτάζουμε τα Κούλουμα : Για την ετυμολογία της λέξης κούλουμα υπάρχουν πολλές εκδοχές. Κατά τον
Νικόλαο Πολίτη, πατέρα της ελληνικής λαογραφίας, η λέξη προέρχεται από
το λατινικό Cumulus (κούμουλους) που σημαίνει σωρός, αφθονία αλλά και το
τέλος. Εκφράζει δηλαδή το τέλος, τον επίλογο της Απόκριας. Σύμφωνα με
μια άλλη εκδοχή προέρχεται από μια άλλη λατινική λέξη, την λέξη
«κόλουμνα» δηλαδή «κολώνα». Κι αυτό επειδή το πρώτο γλέντι της Καθαράς
Δευτέρας στην Αθήνα, έγινε στους Στύλους του Ολυμπίου Διός. ...και εκείνη την ημέρα τα παλιά τα χρόνια οι γυναίκες έφτιαχναν την περίφημη Κυρά Σαρακοστή που την χρησιμοποιούσαν σαν ημερολόγιο..
Ποια είναι πάλι αυτή η κυρά Σαρακοστή ; Την κυρά Σαρακοστή που’ ναι έθιμο παλιό οι γιαγιάδες μας την φτιάχναν με αλεύρι και νερό. Για στολίδι της φορούσαν στο κεφάλι ένα σταυρό μα το στόμα της ξεχνούσαν γιατί νήστευε καιρό. Και τις μέρες τις μετρούσαν με τα πόδια της τα επτά κόβαν ένα τη βδομάδα μέχρι να ρθει η Πασχαλιά.
και ακούστε να δείτε τι άλλο ήταν η ...Σαρακοστή κι εσείς οι μεγαλύτεροι :
Η Μεγάλη Σαρακοστή είναι η αρχαιότερη από τις μεγάλες νηστείες της Ορθόδοξης Εκκλησίας.Καθιερώθηκε
τον 4ο αιώνα.Αρχικά διαρκούσε έξι εβδομάδες ενώ αργότερα προστέθηκε και
η έβδομη εβδομάδα και ονομάζεται έτσι γιατί περιλαμβάνει ακριβώς
σαράντα ημέρες δηλ. από την Καθαρή Δευτέρα μέχρι και την Παρασκευή πριν το Σάββατο του Λαζάρου. Μεγάλη ονομάζεται όχι για τη μεγάλη διάρκειά της αλλά για τη σημασία της που γίνεται σε ανάμνηση τωνΠαθών του Χριστούκαι αποτελεί την προετοιμασία των πιστών για τη μεγάλη γιορτή του Πάσχα. Σαρακοστή
λέμε τις 40 μέρες πριν από την Κυριακή του Πάσχα. Από πολύ παλιά
υπάρχει η συνήθεια να νηστεύουμε, για να μιμηθούμε τη νηστεία που έκανε ο
Χριστός στην έρημο. Η Σαρακοστή περνά αργά γι’ αυτούς που νηστεύουν ,
ιδίως τις τελευταίες μέρες. Έτσι, επειδή παλιά δεν είχαν τα
σημερινά ημερολόγια για να μετρούν το πέρασμα της νηστείας, έφτιαχναν
ένα μετρητάρι. Έπαιρναν δηλαδή ένα χαρτί και ζωγράφιζαν τη Σαρακοστή σαν μια καλόγρια, την κυρά –Σαρακοστή. Δεν της έβαζαν στόμα γιατί αντιπροσώπευε τη νηστεία. Τα
χέρια της ήταν σταυρωμένα από τις πολλές προσευχές. Και είχε εφτά
πόδια, ένα για κάθε βδομάδα της Σαρακοστής. Με το ψαλίδι κόβανε την κυρά
Σαρακοστή και την κρεμούσαν στον τοίχο. Κάθε Σάββατο της έκοβαν ένα
πόδι. Το τελευταίο πόδι το κόβανε το Μεγάλο Σάββατο και το βάζανε
μέσα σε ένα ξερό σύκο ή σε ένα καρύδι και όποιος το έβρισκε πίστευαν
πως θα ήταν καλότυχος. Αλλού την έκαναν και πάνινη την “κυρά Σαρακοστή”
τους και τη γέμιζαν με πούπουλα. Στον Πόντο έπαιρναν μια πατάτα
ψημένη ή ένα κρεμμύδι, έμπηγαν 7 φτερά κότας, το έδεναν στο ταβάνι και
κρεμόταν όλη τη Σαρακοστή. Κάθε βδομάδα έβγαζαν και ένα φτερό. Ο
“κουκουράς”, έτσι το έλεγαν, ήταν ο φόβος των παιδιών.
Κι ο χαρταετός ...Γιατί τον πετάμε;
« Όποιος δεν έπαιξε ποτέ του με χαρταετό, δεν κοίταξε όσο χρειάζεται
ψηλά. Όποιος δεν ένιωσε την αντίσταση του μεγάλου σπάγκου, δεν εκατάλαβε
τη δύναμη του αέρα. Κι όποιος δεν εφώναξε με την ευθύνη και την
πρωτοβουλία του παιδιού που βλέπει να κινδυνεύει στο ψηλό μετεώρισμά του
ο αετός, δεν ένιωσε τη χαρά του να τα βγάζεις πέρα μόνος σου με τη
Φύση» Δημήτριος Λουκάτος
Ο χαρταετός φαίνεται να άνοιξε για πρώτη φορά τα πολύχρωμα εύθραυστα
φτερά του περίπου στα 1000 π. Χ., και έκτοτε δεν έπαψε να χρωματίζει με
τον δικό του ξεχωριστό τρόπο τον ουράνιο θόλο, από την Ανατολή έως τη
Δύση. Από την Κίνα, φτιαγμένος από μετάξι και μπαμπού, με τη μορφή
του δράκου που ήταν ιερό, θεϊκό σύμβολο, αντικείμενο θαυμασμού και
λατρείας για τον λαό, πέταξε μακριά. Πέταξε στην Κορέα κι από εκεί
στην Ινδονησία και τη Μαλαισία, για να φτάσει στην Ιαπωνία, όπου
εμπλουτίστηκε με περισσότερο έντονα χρώματα και πήρε τη μορφή των
αυστηρών Σαμουράι. Στη Βόρεια Ινδία, εδώ και χιλιάδες χρόνια, οι
αιθέριοι χορευτές υποδέχονται την άνοιξη, σε γιορτές που έχουν τις ρίζες
τους στην ινδουιστική μυθολογία. Τον 4ο π.Χ. αι., στην αρχαία Ελλάδα,
σύμφωνα με τις πηγές, ο αρχιμηχανικός Αρχύτας του Τάραντος χρησιμοποίησε
στην αεροδυναμική του τον αϊτό. Παλαιότερη αναφορά θα μπορούσε να
θεωρηθεί η απεικόνιση σε ελληνικό αγγείο της κλασικής περιόδου μιας
κόρης που κρατά στα χέρια της λευκή σαΐτα δεμένη με νήμα, ένα είδος
αϊτού δηλαδή, και την οποία ετοιμάζεται να πετάξει. Λαμβάνοντας υπόψη
ότι η χρήση του χαρτιού δεν ήταν ακόμη γνωστή, εικάζουμε ότι τα χρόνια
εκείνα, τα όποια πειράματα ή παιχνίδια με αϊτούς θα πρέπει να τα έκαναν
με πανί, αντίστοιχο με αυτό που χρησιμοποιούσαν στα πλοία έως και τα
μεσαιωνικά χρόνια. Πολύ αργότερα, ο Μάρκο Πόλο, γυρίζοντας από τα
ταξίδια του, φέρνει το χαρταετό στη Μεσαιωνική Ευρώπη. 0 χαρακτήρας
του εξαγνισμού, τον οποίο πολλοί απέδιδαν στο πέταγμα του χαρταετού, με
τον καιρό γίνεται απολαυστικό παιχνίδι, επιστημονική έμπνευση και πηγή
μιας διαρκούς ικανοποίησης του ανθρώπου για την υποταγή της ύλης στα πιο
ευφάνταστα και τολμηρά του όνειρα. 0 χαρταετός, στη μακραίωνη ιστορία
του, χρησιμοποιήθηκε ποικιλοτρόπως: για τη μέτρηση της Θερμοκρασίας και
της ταχύτητας των ανέμων, για μελέτες της ατμόσφαιρας και του
ηλεκτρισμού, αλλά ακόμα και για αεροφωτογραφίσεις. Έσωσε ναυαγούς,
έστειλε στρατιωτικά σήματα, κίνησε κάρα, ακόμα και αυτοκίνητα. Στην ιστορική διαδρομή του αγαπημένου χαρταετού, συνέβησαν πολλά και διάφορα: •
Το 1749 ο Σκωτσέζος μετεωρολόγος Alexander χρησιμοποίησε χαρταετούς με
θερμόμετρα, προκειμένου να καταγράψει και να μελετήσει τις
θερμοκρασιακές μεταβολές σε μεγάλο υψόμετρο. • Το 1752 ο Βενιαμίν
Φραγκλίνος εκτέλεσε το διάσημο πείραμα με τον χαρταετό, προκειμένου να
αποδείξει ότι οι αστραπές δεν είναι τίποτα άλλο παρά στατικός
ηλεκτρισμός. Τα χρόνια 1799-1809, ο σερ George Cayley άρχισε να
πειραματίζεται με τους χαρταετούς, προκειμένου να κατασκευάσει μια
μηχανή που να έχει τη δυνατότητα να μεταφέρει ανθρώπους στον αέρα. Και
τα κατάφερε! Το 1853 πέτυχε να πετάξει το πρώτο ανεμοπλάνο, που μπόρεσε
να σηκώσει το βάρος ενός ατόμου για σαράντα ολόκληρα δευτερόλεπτα. •
Το 1833 ένας Βρετανός, αυτή τη φορά, μετεωρολόγος, χρησιμοποίησε τους
χαρταετούς για να ανυψώνει ανεμόμετρα, ώστε να καταγράφει και να μελετά
τις ταχύτητες των ανέμων στα διάφορα υψόμετρα. • Το 1887 ο Ε. Β. Archibald τράβηξε τις πρώτες αεροφωτογραφίες χρησιμοποιώντας χαρταετούς
Και η Λαγάνα ;
Το παραδοσιακό έθιμο της λαγάνας παίζει πρωταγωνιστικό
ρόλο στο νηστίσιμο τραπέζι της Καθαράς Δευτέρας. Με αφορμή λοιπόν αυτή
την ιδιαίτερη μέρα ας γνωρίσουμε αναλυτικότερα την ιστορία της, που
χάνεται στους αιώνες.
Η λαγάνα είναι άζυμος άρτος , δηλ. παρασκευάζεται χωρίς προζύμι.
Τέτοιος άρτος πρόχειρος εχρησιμοποιήθη από τους Ισραηλίτες κατά τη
νύχτα της Εξόδου τους από την Αίγυπτο υπό την αρχηγία του Μωυσή. Έκτοτε
επιβαλλόταν από το Μωσαικό Νόμο για όλες τις ημέρες της εορτής του
Πάσχα, μέχρι που ο Χριστός στο τελευταίο του Πάσχα ευλόγησε τον ένζυμο
άρτο.
Η ιστορία της λαγάνας διατρέχει όλη τη διατροφική παράδοση από την
αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Ο Αριστοφάνης στις “Εκκλησιάζουσες” λέει “Λαγάνα πέττεται” δηλ .”Λαγάνες γίνονται”. Ο δε Οράτιος στα κείμενά του αναφέρει τη λαγάνα ως “Το γλύκισμα των φτωχών”.
Το έθιμο της λαγάνας παρέμεινε αναλλοίωτο ανά τους αιώνες και
συνηθίζεται να παρασκευάζεται με μεράκι από τον αρτοποιό της γειτονιάς,
τραγανή λαχταριστή και σουσαμένια και καταναλώνεται κατά την Καθαρά
Δευτέρα, την Πρωτονήστιμη Δευτέρα της Σαρακοστής. Η ονομασία της
“Καθαρά” προήλθε από τη συνήθεια που είχαν οι νοικοκυρές το πρωί της
ημέρας αυτής, να πλένουν με ζεστό νερό και στάχτη όλα τα μαγειρικά
σκεύη, ως “ημέρα κάθαρσης”. Στη συνέχεια τα κρεμούσαν στη θέση τους όπου
και παρέμεναν μέχρι τη λήξη της νηστείας. Επίσης κατά την
ημέρα αυτή εξέρχονταν όλοι οικογενειακώς στην ύπαιθρο και έστρωναν κάτω
στη γη και έτρωγαν νηστίσιμα φαγητά όπως χαλβά, ελιές, ταραμά και
λαγάνα.
Αν και ο Αγιος Τίτος είναι η εκκλησία που βρίσκεται στη...γειτονιά μας, σήμερα μιλήσαμε για τον 'Αγιο Μηνά που είναι ο Προστάτης της πόλης μας ...
Ω ! Άγιε Μηνά του Κάστρου μας μεγάλε Στρατηλάτη
του Ηρακλείου Άγιε Πολιούχε και Προστάτη.
Ω! Στρατηλάτη Άγιε και Ψαρικαβαλάρη
Του Κάστρου Άγιε Μηνά μεγάλη σου η χάρη.
Στου Νοεμβρίου στ΄έντεκα το Ηράκλειο γιορτάζει
τον Άγιο Προστάτη του τιμά και τον δοξάζει...
...Στο Κάστρο Άγιε Μηνά δίδε την ευλογία
και χάρισε στ΄ ανθρώπους του δύναμη και υγεία
Κώστας Λαγουδιανάκης
Τι σημαίνει όμως Προστάτης ; ... Κάτι σαν βοηθός ...σαν αρχηγός...και δυνατός...και πολύ μεγάλος...και φοβιστικός....ή αστυνόμος μάλλον...ή δυνατός άνδρας που τους νικάει όλους... Η ιστορία δεν άργησε να αρχίσει και να μας δημιουργήσει απίστευτες εικόνες. Τον φανταστήκαμε εκεί στα πολύ παλιά χρόνια όταν οι Τούρκοι έμεναν στο νησί , στην πόλη μας να τρέχει καβάλα στ αλογό του και να φοβίζει όλους όσους ήθελαν να πειράξουν τους παππούδες μας.
Η κυρία είπε πως ακόμα κι όταν οι Γερμανοί ήταν εδώ μια βόμβα που έπεσε στη μεγάλη εκκλησία και θα την έκανε όλη σκόνη και χώματα δεν εξεράγει τότε και ένα ομοίωμά της τοχουν εκεί απέξω για να θυμόμαστε...Η πιο " συναρπαστική '' όμως ιστορία είναι τούτη που νομίζω πώς θα την θυμόμαστε και θα την λέμε κι εμείς στα παιδιά μας...( εμείς την είπαμε σαν ...παραμύθι...!!!)
"Η μικρή εκκλησία που βρίσκεται ακριβώς δίπλα στην Αγία Αικατερίνη αποπερατώθηκε και λειτούργησε για πρώτη φορά σαν πολιούχος Άγιος Μηνάς στις 10 Νοεμβρίου του 1735 μετά από αγώνες του Κρητικού Μητροπολίτη Μονεμβασίας Γεράσιμου Λατιτζή και τη βοήθεια του Βεζίρη Χατζή Αλή Πασά...
Ο Τούρκος κατακτητής ξεσηκώθηκε με τα εγκαίνεια της εκκλησίας και έπειτα από λίγες μέρες, Τούρκοι στρατιώτες πυροβόλησαν και λιθοβόλησαν την είσοδο της εκκλησίας.
Η μανία των Τούρκων 'ομως δεν σταμάτησε μέχρι εκεί.Έτσι, το Πάσχα του 1826 στις 18 Απριλίου και καθώς οι Χριστιανοί εκκλησιάζονταν τα μεσάνυχτα στον μικρό Μητροπολιτικό ναό του Αγίου Μηνά, οι τούρκοι βρήκαν την ευκαιρία και συγκεντρώθηκαν έξω από το ναό με σκοπό να κατασφάξουν του Χριστιανούς.
Ξαφνικά όνως είδαν μπροστά τους, ένα ηλικιωμένο αξιωματικό καβαλάρη, απειλητικό , με το πρωτοπαλλήκαρό τους, τον Αγιάν Αγά. Ο τρόμος τους ήταν τόσο μεγάλος που αμέσως σκορπίστηκαν και γύρισαν σπίτια τους κι έτσι γλύτωσαν.
Η παράδοση λέει πως την ώρα που είδαν οι Τούρκοι τον Αγιάν Αγά, εκείνος κοιμότανε αμέριμνος στο σπίτι του και πως ο Αγιος Μηνάς έκανε το θαύμα του παίρνοντας τη μορφή του Αγιάν Αγά για αν τρομάξει τους Τούρκους και να σώσει τους πιστούς.Εξ αιτίας αυτής της παράδοσης , ο Αγιος Μηνάς, εικονίζεται από τότε καβαλάρης σαν ρωμαίος στρατηγός κι όχι ανάμεσα σε δύο καμήλες , όπως εικοιζόταν μέχρι που έγινε το θαύμα..."
Πόσο καλύτερα θα μπορούσε να αποδωθεί η ιστορία για το χτίσιμο του Αϊ Μηνά παρά με τον μοναδικό τρόπο του δάσκαλου Κωστή Λαγουδιανάκη που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα
" ΠΑΤΡΙΣ " στις 12 Νοεμβρίου 2005...
Μπαινάμικη τ’ Αϊ-Μηνά η εκκλησά του Κάστρου
Αποσπερίδες και βαΐζα, του Κωστή Λαγουδιανάκη
( Αγ. Μηνάς , Απ όσα θυμούμαι το Παλιό Κάστρο)
Το Ηράκλειο σκολιάτικα αγκίνια ρούχα βάνει και τ’Αϊ-Μηνά στη χέρα ντου βαστά το γιουλουχτάνι.
Στο Κάστρο Νοέμπρης κι έντεκα ασάλευτη ‘ναι μέρα αποδιαφώτιστα βαστά το μερτζουβί στη χέρα.
Κλήρου-λαού τ’Αϊ-Μηνά τη χάρη εορτάζει κάθα χρονιά το σέβος του στον άγιο γκινιάζει.
Συγκούρμουλο το Ηράκλειο ετσά που γιακιστίζει του Νοεμπρίου τσ’έντεκα τη μέρα βαβαλίζει.
Το γ-καπετάνιο ντου τιμά τον ψαροκαβαλάρη γείτονα, παρηγορητή, και φίλο αλαβάρι.
Τση πίστης αγαθόκαλα για να τονέ τιμήσει κανίσκι ναμουντάνικο είναι για τ’αγιομίσι.
Τ’Αϊ-Μηνά η λειτουργιά το γ-κόσμο περμαζώνει ετσά’ναι και οι νέικοι κι οι περασμένοι χρόνοι.
Πατερημά, Χερουβικό, ξαφτέρυγα, λιβάνι ομπρός στα μάθια λειτουργού κι ο νους αναθιβάνει.
Αθιβολή τσ’αθιβολής φέρνει το πανεγύρι κι ο λοϊσμός φτεροκοπά στση εκκλησάς το χτίρι.
Στσι χρόνους που αρά και πού ξεπόριζε το γέλιο και τση μεγάλης εκκλησάς εμπήκε το θεμέλιο.
Ζυγό βαρύ στη γ-κεφαλή εσήκωνε η Κρήτη τότες το Διονύσιο είχε μητροπολίτη*.
Στην Εκκλησία τη γ-κρητική είχενε τα πρωτεία και ήτανε και πρόεδρος στη Δημογεροντία.
Σ’όλους τσι Δημογέροντες θα πει θα φανερέψει κειανά που ονειρεύτηκε κι είχε χωστά στη σκέψη.
Εδά ‘ν’ οι χρισθιανοί πολλοί, μικιαίνει το φιρμάνι** και ο παλιός Αϊ -Μηνάς μικιός και δε τζι βάνει.
Θέλει καινούργια εκκλησά του Ηρακλείου η πόλο μητροπολίτης βλόησε στ’Αϊ-Μηνά τη σκόλη
(11 Νοεμβρίου 1861)
Γροικούν οι αποδέλοιποι παίζουνε κουρταλάκια και η χαρά εγέμωσε τση Χώρας τα σοκάκια.
Η πόλη ανεμπουκώνεται, η Κρήτη όλη συντρέμει έργο μεγάλο να σαστεί στου χρόνου την ανέμη.
Ετσά μεγάλο όνειρο δε θα το σβήσει ο κόπος ντελόγο πρέπει να βρεθεί τση εκκλησάς ο τόπος.
Κήπος μεγάλος τούρκικος απού’χε πλήσο νάμι εκειά τη νέα κατοικιά ο άγιος δα κάμει.
Λένε κουβέντα ούτε μια ο Τούρκος να γροικήσει και κιαολιάς το γ-κήπο ντου δε θέλει να πουλήσει.
Λένε με θαύμα ο άγιος το φοίνικα γκρεμίζει απού’χε μες στο γ-κήπο ντου κι ο Τούρκος
χιαρχιντίζει.
Ετσά λοής συβάστηκε το τούρκικο ιμάνι τα κηπικά ξεραίνουνται, έρχεται το λιβάνι.
Εξήντα χιλιάδες τοτεσάς στη χέρα πήρε γρόσα απού τα περμαζώξανε πολλώ αθρώπω δόσα.
Τ’όνομα τ’αρχιτέχτονα το σκέδιο θ’ακούσει συστάσες τον επέψανε τον Αθανάσιο Μούση***.
Στα χέρια ντου’χει σκέδιο και στο Ηράκλειο φτάνει το χτίσιμο λιγοψυχά ν’αρχίξει μάνι-μάνι.
Είκοσι πέντε του Μαρτιού (1862) η μέρα ξημερώνει Αϊ-Μηνάς το σπίτι ντου στο Κάστρο θεμελιώνει.
Το Κάστρο ‘ναι πασίχαρο, καληνωρίζ’η Κρήτη “θεμέλιον λίθον” έβαλε με το μητροπολίτη.
Οι χρισθιανοί απολείτρουγα φεύγουν για το νταμάρι ο καθαείς στο νώμο ντου πέτρες’πο κεια θα πάρει.
Από τον Ξεροπόταμο πέτρες βαροκοπούνε με χέρια, ώμους κι άμαξες στο χτίρι να βρεθούνε.
Άτζεμπας και πού να βρεθούν ετοτεσάς οκάδες για τη Μεγάλη Εκκλησά ετοσηνά παράδες.
Έλιγο-έλιγο, θρουλί, γεμίζει το σκουτέλι για να ψηλώσει μιαολιά τση πίστης το μαργέλι.
Ο χρισθιανός ο καθαείς βάνει ένα ψιχάλι ‘νειρεύγεται πότε θα δει κερί στο μανουάλι.
Γροικούν αυθιά χρισθιανικά τον ίδιο το σουλτάνο για τουτηνά σας τη δουλειά χιλιάδες γρόσα βάνω****.
Για το μεγάλο το σκοπό η κούραση λιγαίνειο χτίστης χτίζει εκκλησά, τέσσερα μέτρα βγαίνει.
Μα οι καιροί χτυπήσανε για πόλεμο καμπάνα η Κρήτη πάλι γύρευγε Ενωση με τη Μάνα.
Μεγάλη Επανάσταση (1866-1869) η Κρήτη θα παρτίρει κι ετσά λοής επόμεινε μεσόκενο το χτίρι.
Δεκαεφτά ‘πο τοτεσάς προπάτηξαν οι χρόνοι μια πέτρα δεν εμπήκενε, το χτίρι δεν ψηλώνει.
Τα πράματα ησυχάσανε, πέρασε η τσερέπα ακνά-ακνά ξεπόρισε γέλιο’πο τη Χαλέπα*****.
Ο Τιμόθεος στση Εκκλησάς εδά’ναι το τιμόνι για να βγατίσει επιτροπή νέικη περμαζώνει******.
Τ’όνειρο το μεσόκενο θέλει να συνεχίσει ρούχα δεσποτικά φορεί, τ’όνειρο να βλοήσει.
Φόροι, λαχεία, δωρεές, τάματα και εράνοι για να μυρίσει η εκκλησά στο θυμιατό λιβάνι.
Το πετροκόφινο δουλειά ξανάρχιξενε πάλι και οπουγιας “Ευλογητός” η εκκλησά θα ψάλει.
Σέβος στον άγιο Μηνά δείχνουν και τα δασκάλια συντράμανε στο χτίσιμο με δίχως παρακάλια.
Μέχρι το χτίρι σάσανε σειρά’πο το λιμάνι τα τούβλα να κουβαληθούν, το έξοδο να λιγάνει.
Εσώπασε και δε μιλεί του σκεπαρνιού ο σκούλος πρόβαλε ψηλορείτικος τ’Αϊ-Μηνά ο τρούλος.
Το ενενήντα τέσσερα (1894) μισεύγει, τελειώνει κι Αϊ-Μηνάς στο κόνισμα είναι και καμαρώνει.
Τσι στράτες επαρέτησε στο κόνισμα του μπαίνει το Κάστρο, το Ηράκλειο τον Άρχο ντου κερδαίνει.
Αρχοντοκάλεσμα τρανό κάνει ο μητροπολίτης και σούνται για τη θρόνιαση τα θέμελα τσης Κρήτης.
Η θρόνιαση τ’Αϊ-Μηνά επήρε τα πρωτεία κι ειν’εορτή των εορτώ μες στη ν-Τουρκοκρατία.
Στη θρόνιαση τ’Αγιού-Μηνά όλοι ξεταλαγιούνε αθιβολές τα στόματα για χρόνους θα μιλούνε.
Τση εκκλησάς τα ξέτελα μυρθιά βαγιακλαδίζει και στου θεμέλιου τη γενιά η δάφνη τση αξίζει.
Μπαινάμικη ‘ν’ η εκκλησά στση πίστης το γ-κανόνα στο Κάστρο ριζοσκέλωσε πάνω από αιώνα.
ΓΛΩΣΣΑΡΙ
(τα) αγαθόκαλα-= τα πολλά εκλεκτής ποιότητας αγαθά (το) αγιομίσι= το
πανηγύρι προς τιμήν αγίου αγκίνια ρούχα= ρούχα που φοριούνται για πρώτη
φορά (η) αθιβολή= αφήγηση που αναφέρεται σε πρόσωπο ή γεγονός του
παρελθόντος ακνά-ακνά =μόλις που αλαβάρι= πραγματικά, αναθιβάνω=
θυμούμαι και διηγούμαι γεγονότα του παρελθόντος ανεμπουκώνομαι=
ανασηκώνω τα μανίκια για ν’αρχίσω κάποια εργασία, προετοιμάζομαι (οι)
αποδέλοιποι= οι υπόλοιποι, αποδιαφώτιστα= πριν χαράξει, αξημέρωτα,
απολείτρουγα= μετά το τέλος της Θείας Λειτουργίας αρά και που= αραιά και
που, σπάνια άτζεμπας= άραγε (ο) άρχος= ο άρχοντας, ασάλευτη μέρα=
μεγάλη θρησκευτική σκόλη και δε γίνεται η παραμική εργασία, βαβαλίζω=
περιποιούμαι ιδιαίτερα, βογιοκλαδίζω= περιποιούμαι με πολλή αγάπη,
βαροκοπώ= χτυπώ με το σφυρί ή τη βαριά τις πέτρες για να τις διαμορφώσω,
βγατίζει= προχωρεί και αποδίδει η εργασία, γιακιστίζει= ταιριάζει,
πρέπει (το) γιουλιουχτάνι= ραντιστήριο που χρησιμοποιείται στους ιερούς
ναούς (τα) δασκάλια= τα παιδιά του σχολείου, οι μαθητές έλιγο-έλιγο=
λίγο-λίγο ετοσεσάς= τόσες, ετονησά= τόσοι ετσά λοής= με τέτοιο τρόπο,
(η) θρόνιαση= τα εγκαίνια ιερού ναού (το)θρουλί= το ψίχουλο, το ελάχιστο
(το) ιμάνι= η πίστη, η θρησκεία, καληνωρίζω= εύχομαι καλή ώρα, εύχομαι
πολλαπλά κερδαίνω= κερδίζω και νιώθω ιδιαίτερη ευχαρίστηση, κιαολιάς=
καθόλου, κλήρου-λαού= φανερά (τα) κουρταλάκια= τα παλαμάκια, τα
χειροκροτήματα (η) λειτουργιά= η θεία λειτουργία, λιγαίνει= λιγοστεύει,
μικαίνει, λιγοψυχώ= ανυπομονώ, (ο) λοϊσμός= ο λογισμός, η σκέψη (το)
μαργέλι= το κόσμημα (το) μερτζουβί= το μοσκολίβανο, μεσόκενος=
μεσοτελειωμένος, μιαολιά= λίγο,ελάχιστο, μπαινάμικος= ο πολυπαινεμένος, ο
ξακουστός (το) νάμι= η φήμη (ο) ναμουντάνικος= ο φημισμένος, ο
ξακουστός (τα) ξαφτέρυγα= τα εξαπτέρυγα, ξεταλαγιώ= ξεσηκώνομαι για
καλό σκοπό (τα) ξέτελα= τα τελειώματα μιας εργασίας οπουγιάς= όπου
να’ναι, σε λίγο παρτίρω= υποφέρω (ο) πασίχαρος= ο ολόχαρος, περμαζώνω=
συγκεντρώνω (το) πετροκόφινο= το γερό κοφίνι με το οποίο μεταφέρουμε
πέτρες, πλείσος= περίσσιος, άφθονος, ριζοσκελώνω= απλώνω ρίζες και
αναπτύσσομαι (το) σέβος= ο σεβασμός, σκολιάτικα ρούχα=τα ρούχα που φορώ
τη σκόλη, τα “καλά” μου, (ο) σκούλος= το πίσω μέρος του σκεπαρνιού (το)
σκουτέλι= πήλινο πιάτο ή δοχείο, σούνται= σείονται, συβάζομαι=
πείθομαι, συγκούρμουλο= με όλα μου τα υπάρχοντα, σύσσωμο, συντρέχω=
βοηθώ, συνδράμω (η) τσερέπα= η κακοκαιρία, η δύσκολη εποχή, χιαρχιντίζω=
τα χάνω, σαστίζω (το) χτίρι= η μισοτελειωμένη οικοδομή, χωστά= κρυφά.
* Μητροπολίτης Κρήτης Διονύσιος Χαριτωνίδης ο εξ Ανδριανουπόλεως
(1858-1868), μετέπειτα διαδοχικώς μητροπολίτης Διδυμοτείχου και
Ανδριανουπόλεως και κατόπιν οικουμενικός πατριάρχης (Διονύσιος Ε’,
1887-1891).
** Οι παραχωρήσεις του Χάττι Χουμαγιούν (1856)
*** Ο μητροπολίτης Διονύσιος παρακάλεσε με επιστολή του (25-2-1862) τον
φίλο του Γέροντα Χαλκηδόνος Γεράσιμο να του υποδείξει τον κατάλληλο
αρχιτέκτονα. Ο Γέρων Χαλκηδόνος απάντησε στις 19 Μαρτίου 1862 και
συνιστούσε ως αρχιτέκτονα τον ηπειρωτικής καταγωγής Αθανάσιο Μούση,
αυτοδίδακτο αλλά άριστο γνώστη της αρχιτεκτονικής των ναών της
Κωνσταντινούπολης.
**** Ο Σουλτάνος Αμπντούλ Αζίζ Χαν έθεσε το έργο υπό την αιγίδα του
και απέστειλε με την έναρξη των οικοδομικών εργασιών γενναία χορηγία
40.000 γροσίων.
***** Μετά την επανάσταση του 1878 παραχωρήθηκαν νέα προνόμια με τη
σύμβαση της Χαλέπας και άρχισαν να διαγράφονται ευνοϊκότερες συνθήκες
για τη χριστιανική κοινότητα.
****** Ο πρώην επίσκοπος Χερρονήσου Τιμόθεος Καστρινιγιαννάκης είναι
τώρα μητροπολίτης Κρήτης (1885-1897) και πρωτεργάτης του μεγάλου έργου
(βλ. Θεοχάρη Δετοράκη, Ιερός Ναός Αγίου Μηνά, ο μεγαλομάρτυς, Ηράκλειο
1995.
Ενα τραγούδι ...μια συντροφιά για έναν ολόκληρο χρόνο ...( ο Μάγειρας Τσελεμεντές ...)
Λίγο πριν κλείσει η γιορτή μας αφήσαμε για το τέλος ένα τραγούδι που το
τραγουδούσαμε όλο το χρόνο. Το αγαπήσαμε πάρα πολύ και είπαμε να σας το
παρουσιάσουμε λίγο διαφορετικά. Μαζέψαμε λοιπόν πολλές γλυκές στιγμές
που ζήσαμε όλο το χρόνο μαζί με τα παιδιά στο σχολείο μας, προσθέσαμε
και λίγο παράξενα αλλά " γλυκά " υλικά και δείτε
τι .....μαγειρέψαμε
......!!!
Μια μεγάλη τσουκάλα στην μέση της σκήνης και όλα τα παιδιά με πολύχρωμες κορδέλες χορεύουν ελεύθερα στο χώρο με τη μουσική του του Μιχάλη Νικολούδη : " Το στόμα της αλήθειας" ...
Η κυρία Φρόσω ..ο ένας από τους " μεγάλους μάγειρες ".....ετοιμάζει την τσουκάλα και
....το νερό είναι ήδη έτοιμο.....
Τα παιδιά παίρνουν τις θέσεις τους και
......καθένα " λέει " την πιο όμορφη στιγμή της χρονιάς ρίχνοντας μέσα στην τσουκάλα την κορδέλα του ...κι ο " μάγειρας" ανακατεύει συνέχεια ...
- ( Φρόσω ) : Η πρώτη στιγμούλα ετοιμάζεται να μπει....
(νήπια - ολοήμερο α΄ ) :
....Οταν στολίζαμε το Χριστουγεννιάτικο δέντρο
....Οταν πήγαμε στο ενυδρείο
....Οταν έπαιζα με τον Μιχάλη
....οταν πήγαμε στο καράβι
....όταν πήγαμε στο μουσείο
....οταν πήγαμε στους δεινόσαυρους
....όταν ντύθηκα νίντζα
....όταν πήγαμε στη Λότζια
....όταν μπήκαμε στο λεωφορείο
....οταν παίζαμε ...
...οταν κάναμε την εποχή με το φθινόπωρο
....Κάθε πρωί που βλέπω τα ματάκια σας ( κ. Κατερίνα)
....την ώρα που κοιτώ τα χαμόγελά σας (κ. Φρόσω )
και τώρα ήρθε η ώρα να βάλουμε τα υλικά (νήπια από ολοήμερο β΄ )
Η κ. Σόνια είναι ο άλλος " μεγάλος μάγειρας "
Φροντίδα και.... σοκολάτα
Αγάπη και ... κρέμα σαντιγί
Χαρά και....Τρούφα
Ελπίδα και .... Ζάχαρη
Αγάπη και ...κανέλα
Χαρά και .... γιαούρτι
Ευτυχία και.... Φράουλες
Φροντίδα και ....Άρωμα
Αγάπη και ....
κεράσια
Σοκολάτα και ....Φιλία
Ειλικρίνεια και ....ζάχαρη
Αγάπη και ....παγωτό
Αγάπη και ...κεράσι
Ελπίδα και ....σαντιγί
κ. Ελένη ... "όλες τις στιγμές και πιο πολύ αυτήν που είναι η τελευεταία" ....
κ. Σόνια ...."και η γλυκιά η παρεούλα μας "
και όλοι μαζί χορεύουμε γύρωα από την τσουκάλα ..με χάρτινα πιάτα ......όσο το γλυκό μας ετοιμάζεται.......
Το 10ογλυκό μας είναι έτοιμο .....και άλλη μια χρονιά τελειώνει γεμάτη από χιλιάδες όμορφες στιγμές , αναμνήσεις, εικόνες και πολλή πολλή αγάπη ....
Συμμετέχει ο Ηλίας Μαμαλάκης και ....ο καραγκιόζης του Ευγένιου Σπαθάρη ...
Πήρα από τα παραμύθια
τα κουκιά και τα ρεβίθια,
μία φασολιά πελώρια,
το λαγό και τα κοκόρια.
Πήρα όλα τα καρβέλια,
τα σταφύλια από τ' αμπέλια,
τα εφτά τα κατσικάκια
και τα τρία γουρουνάκια.
Έχουμε σας λέω πανηγύρια.
Φέρτε πιάτα, φέρτε και ποτήρια.
Μάγειρας Τσελεμεντές θα γίνω
κι ότι μαγειρεύω θα το δίνω
στα παιδιά.
Φέρτε τα μαχαιροπήρουνα σας
και τα παραμύθια της γιαγιάς σας,
τα παιδιά να φάνε και να πιούνε
και ποτέ, ποτέ μην κοιμηθούνε
νηστικά.
Με το ζόρι απ τη φωλιά τους
πήρα τη φωτιά απ' τους δράκους
κι απ' τις μάγισσες καζάνια,
κατσαρόλες και τηγάνια.
Έριξα τα υλικά μου
και τ' αλατοπίπερά μου.
Απ' τα παραμύθια κλέβω
να 'χω για να μαγειρεύω
Υπήρχε κάποτε μια …χώρα
γεμάτη χρώματα, μουσικές, μυρωδιές,χαρές αλλά και λύπες …παιχνίδια, βιβλία,
παιδιά , μαμάδες , μπαμπάδες, παππούδες και γιαγιάδες κι ότι έχουν όλες οι χώρες του κόσμου …είχε
όμως και κάτι διαφορετικό από τις άλλες. Όλα γίνονταν μόνο για το
όνομά της ….και είχες πολλές πολλές μορφές ....άραγε ...θα μπορούσατε να την μαντέψετε?
Μητρική Αγάπη : Με αφορμή τον Πίνακα του Γ. Ιακωβίδη ( μητρική στοργή )
...και κρατήσαμε τρυφερά τα ...μωρά μας ...και τα νανουρίσαμε και ...τους δώσαμε γάλα ...κι ύστερα κοιμηθήκαμε κι εμείς με ένα νανούρισμα ...οπως το κανε κι η δική μας η μαμά ...
( Το νανούρισμα του ήλιου - Αρετή Κετιμέ ).
και το ξυπνητήρι του χρόνου ....μας " μεγάλωσε " ....πίσω από ένα μακρύ κόκκινο πανί που το " έτρεφε ο ήλιος και η αγάπη " ...μας μεγάλωσε ...τόσο πολύ που ήταν ...ώρα πια να πάμε στο σχολείο ...και να ξεκινήσει το παιχνίδι ....και μαζί μια αγάπη πολύ δυνατή επίσης και πολύ σημαντική .... η ...
Φιλική Αγάπη : Με αφορμή τον πίνακα του Pieter Bruegel Παιδικά παιχνίδια ....
κι εμείς αρχίσαμε τα παιχνίδια με τους φίλους μας ....Περνά περνά η μέλισσα και διαλέγαμε ποιο φρούτο μας άρεσε η φράουλα ή η μπανάνα ...και εκεί πάνω ξεκίνησε ο καυγάς ...και μαλώσαμε πολύ ...και ...σιγά σιγά κατα λάβαμε πως η λύπη δεν χωράει μέσα στη φιλία ....
και χορέψαμε πολύ κι αγκαλιαστήκαμε και ...
Εγώ κι εσύ μαζί !!!
Αλκίνοος Ιωαννίδης και ο Τζίμης Πανούσης. Οικογένεια, ζωάκια, φίλοι,
ζευγάρια, παιχνίδια, οτιδήποτε μας κρατάει παρέα!!! ...Γιατί κανείς δε
μπορεί να είναι μόνος...!
Αγάπη - ΄Ερωτας ...και τα χρόνια πέρασαν ...και μεγαλώσαμε πολύ ....και ο έρωτας άρχισε να μπαίνει στη ζωή μας άλλες φορές μας έφερνε χαρά κι άλλες φορές μικρές λύπες ...
Μια μαργαρίτα μπορούσε καμμιά φορά να μας δημιουργήσει πολλά προβλήματα ειδικά αν στο τελευταίο της πέταλο ...δεν μας αγαπούσε ....και τότε ....ένα δάκρυ και ....ένα τραγούδι μπορούσε να δείξει καλύτερα τα συναισθήματα μας ...
Αγάπη που ΄γινες δίκοπο μαχαίρι ..Μελίνα Μερκούρη- Μανος Χατζιδάκης ....
Η
Κοκκινίτσα, ο Λαδένιος, ο Λεμόνιας, η Φραουλίτσα, ο Βουτυρένιος, η
Μηλίτσα, η Λορέττα, ο Σοφός, ο Καφεδένιος,η Κοχυλούλα,η Μπλεμουδίτσα,ο Μπανάνας, ο Φασόλας είναι λίγα από τα ντενεκεδάκια
μας που ζουν στην πιό όμορφη χώρα των παραμυθιών...σ αυτήν της
Ντενεκεδούπολης και όλη μέρα σκαρφίζονται ιστορίες, παραμύθια, παιχνίδια
ώσπου μια μέρα.... a.jpg)
